Việc siết chặt quản lý đối với thép cán nóng nhập khẩu đang bước sang một giai đoạn mới, khi Cục Hải quan chính thức yêu cầu các đơn vị trực thuộc khẩn trương triển khai Quyết định số 612/QĐ-BCT của Bộ Công Thương. Đây là văn bản liên quan đến việc áp dụng biện pháp chống lẩn tránh phòng vệ thương mại tạm thời đối với một số sản phẩm thép có xuất xứ từ Trung Quốc – thị trường vốn chiếm tỷ trọng lớn trong nguồn cung thép nhập khẩu vào Việt Nam.
Theo nội dung chỉ đạo, các Chi cục Hải quan khu vực phải nghiên cứu kỹ quy định để xác định chính xác đối tượng hàng hóa thuộc diện áp dụng. Điểm đáng chú ý nằm ở tiêu chí kỹ thuật khá cụ thể: các sản phẩm thép cán nóng có chiều rộng lớn hơn 1.880 mm và nhỏ hơn hoặc bằng 2.300 mm sẽ nằm trong diện bị áp dụng biện pháp này. Điều này đồng nghĩa với việc không phải tất cả thép cùng mã HS đều bị “đánh thuế”, mà việc phân loại sẽ phụ thuộc rất nhiều vào thông số kỹ thuật thực tế của hàng hóa.
Trong khi đó, với những sản phẩm có cùng mã HS nhưng chiều rộng không vượt quá 1.880 mm, chính sách thuế lại không thay đổi. Các mặt hàng này tiếp tục áp dụng theo quy định hiện hành về thuế chống bán phá giá đã được ban hành trước đó tại Quyết định số 1959/QĐ-BCT. Sự phân tách này buộc doanh nghiệp phải rà soát kỹ hồ sơ kỹ thuật, tránh tình trạng khai sai dẫn đến rủi ro về thuế.
Không dừng lại ở việc xác định đúng đối tượng chịu thuế, cơ quan Hải quan còn đặc biệt lưu ý đến các trường hợp không thuộc diện áp dụng hoặc được miễn trừ. Theo hướng dẫn, các đơn vị cần đối chiếu với danh mục và điều kiện miễn trừ được nêu trong Thông báo kèm theo Quyết định 612/QĐ-BCT. Đây là khâu dễ phát sinh vướng mắc nếu không được hiểu và áp dụng thống nhất, nhất là trong bối cảnh doanh nghiệp thường có nhiều dòng sản phẩm với đặc tính khác nhau.
Một trong những điểm “then chốt” được nhấn mạnh lần này là vấn đề chứng nhận xuất xứ hàng hóa. Cục Hải quan yêu cầu việc kiểm tra chứng từ phải thực hiện chặt chẽ, đúng quy định, không chỉ dừng ở hình thức mà cần đảm bảo tính xác thực. Trong trường hợp doanh nghiệp không nộp chứng từ chứng nhận xuất xứ, hoặc chứng từ thể hiện hàng hóa có xuất xứ từ Trung Quốc, mức thuế chống bán phá giá tạm thời sẽ được áp dụng ngay.
Cụ thể, doanh nghiệp sẽ phải kê khai theo mã thuế CBPG G217 với mức thuế có thể lên tới 27,83% – một con số không nhỏ, đủ để làm thay đổi đáng kể chi phí nhập khẩu. Điều này cũng cho thấy cơ quan quản lý đang muốn siết chặt khả năng “lách luật” thông qua việc thay đổi nguồn gốc khai báo hoặc trung chuyển hàng hóa qua bên thứ ba.
Ở chiều ngược lại, nếu doanh nghiệp có thể chứng minh rõ ràng hàng hóa không có xuất xứ từ Trung Quốc, họ sẽ không bị áp dụng biện pháp này. Khi đó, việc kê khai sẽ được thực hiện theo các mã miễn, giảm tương ứng trên tờ khai hải quan. Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc chứng minh xuất xứ không phải lúc nào cũng đơn giản, đặc biệt với các chuỗi cung ứng phức tạp hoặc hàng hóa có nhiều công đoạn gia công tại nhiều quốc gia.
Động thái lần này của cơ quan Hải quan được đánh giá là cần thiết trong bối cảnh nguy cơ lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại ngày càng gia tăng. Thực tế, không ít trường hợp hàng hóa có nguồn gốc từ Trung Quốc nhưng được “đội lốt” xuất xứ khác để né thuế, gây cạnh tranh không lành mạnh với sản xuất trong nước.
Tuy vậy, với doanh nghiệp nhập khẩu, đây cũng là tín hiệu cho thấy yêu cầu tuân thủ sẽ ngày càng khắt khe hơn. Không chỉ dừng ở việc chuẩn bị hồ sơ đầy đủ, doanh nghiệp cần chủ động rà soát chuỗi cung ứng, kiểm soát nguồn gốc hàng hóa ngay từ đầu để tránh rủi ro phát sinh khi làm thủ tục hải quan.
Ở góc độ dài hạn, việc minh bạch hóa xuất xứ và tuân thủ các quy định phòng vệ thương mại không chỉ giúp doanh nghiệp “đi đường dài” một cách an toàn, mà còn góp phần xây dựng môi trường thương mại lành mạnh hơn. Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, những doanh nghiệp thích ứng nhanh với các yêu cầu này sẽ có lợi thế rõ rệt.
Rõ ràng, thông điệp từ cơ quan Hải quan lần này khá dứt khoát: kiểm soát chặt nhưng không gây khó nếu doanh nghiệp làm đúng. Vấn đề nằm ở chỗ, doanh nghiệp có thực sự chuẩn bị kỹ để đáp ứng hay không.
Lê Hiếu
