Từ giữa tháng 4, chính sách thuế đối với xăng, dầu và nhiên liệu bay bước vào một giai đoạn “giảm tải” hiếm thấy, khi nhiều loại thuế được điều chỉnh về mức thấp nhất, thậm chí bằng 0. Đây là nội dung cốt lõi của Nghị quyết 19/2026/QH16 vừa được Quốc hội ban hành ngày 12/4, với thời gian áp dụng kéo dài đến hết ngày 30/6/2026.
Điểm đáng chú ý nhất là thuế bảo vệ môi trường đối với các mặt hàng như xăng (trừ etanol), dầu diesel, dầu hỏa, dầu mazut và nhiên liệu bay được đưa về mức 0 đồng/lít. Đây là động thái có tính hỗ trợ rõ rệt trong bối cảnh chi phí logistics và sản xuất vẫn còn nhiều áp lực. Không dừng lại ở đó, chính sách lần này còn “nới tay” với thuế giá trị gia tăng (VAT). Theo quy định mới, các mặt hàng nêu trên thuộc diện không phải kê khai, tính nộp VAT. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn được khấu trừ thuế đầu vào – một chi tiết quan trọng, giúp giảm bớt gánh nặng tài chính mà không làm gián đoạn chuỗi khấu trừ thuế.
Ở góc độ vận hành, đây là điểm dễ gây nhầm lẫn nếu không nắm kỹ: không phải kê khai VAT đầu ra, nhưng vẫn phải theo dõi và khấu trừ VAT đầu vào theo quy định. Điều này đòi hỏi bộ phận kế toán – thuế của doanh nghiệp phải cập nhật chính xác, tránh tình trạng bỏ sót hoặc kê khai sai bản chất. Một thay đổi khác cũng đáng chú ý là thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng các loại được áp dụng mức 0% trong thời gian nghị quyết có hiệu lực. Dù vậy, quy định này không áp dụng đại trà cho mọi trường hợp, mà vẫn có ngoại lệ theo khoản 2 Điều 4 của nghị quyết. Doanh nghiệp cần rà soát kỹ để xác định mình có thuộc diện áp dụng hay không.
Song song với việc ban hành chính sách, cơ quan quản lý cũng triển khai khá nhanh ở khâu thực thi. Lãnh đạo Cục Hải quan đã có công văn hỏa tốc yêu cầu các chi cục hải quan khu vực áp dụng ngay mức thuế mới đối với các tờ khai phát sinh trong thời gian hiệu lực. Một điểm kỹ thuật nhưng rất quan trọng là hướng dẫn khai báo trên hệ thống VNACCS/VCIS. Theo đó, doanh nghiệp cần sử dụng mã VK240 tại chỉ tiêu “Mã áp dụng thuế suất/mức thuế và thu khác” khi thực hiện tờ khai hải quan điện tử. Mã này được dùng cho các hàng hóa thuộc diện không phải kê khai, tính nộp VAT theo nghị quyết.
Nghe thì đơn giản, nhưng trên thực tế, sai sót trong việc chọn mã khai báo không phải hiếm. Nếu áp sai mã, doanh nghiệp có thể bị hệ thống tính thuế không đúng hoặc phải điều chỉnh lại hồ sơ, gây mất thời gian và phát sinh rủi ro về tuân thủ. Vì vậy, khoảng thời gian từ nay đến cuối tháng 6 có thể xem là “giai đoạn chuyển tiếp” ngắn nhưng khá nhạy cảm. Doanh nghiệp không chỉ cần cập nhật chính sách, mà còn phải rà soát lại quy trình nội bộ – từ kế toán, xuất nhập khẩu đến khai báo hải quan – để đảm bảo mọi khâu đều đồng bộ. Ở phía cơ quan thuế, việc triển khai cũng được thúc đẩy song song. Trước đó, Cục Thuế đã ban hành Công điện số 09, yêu cầu các đơn vị trực thuộc nhanh chóng phổ biến nội dung nghị quyết đến cán bộ và người nộp thuế. Tinh thần chung là không để xảy ra khoảng trống thông tin trong quá trình thực hiện.
Nhìn rộng hơn, chính sách lần này mang tính chất hỗ trợ ngắn hạn, nhằm giảm áp lực chi phí cho nền kinh tế, đặc biệt là các ngành phụ thuộc nhiều vào nhiên liệu như vận tải, logistics, sản xuất công nghiệp. Tuy nhiên, do thời gian áp dụng tương đối ngắn (chỉ hơn 2 tháng), doanh nghiệp cũng cần tính toán kỹ kế hoạch nhập hàng, dự trữ và vận hành để tận dụng tối đa lợi ích.
Một câu hỏi đặt ra là sau ngày 30/6/2026, các mức thuế này có quay trở lại như cũ hay không. Hiện tại, chưa có thông tin chính thức, nhưng với kinh nghiệm từ các chính sách tương tự trước đây, khả năng điều chỉnh tiếp vẫn để ngỏ, tùy vào diễn biến kinh tế và giá năng lượng. Trong bối cảnh đó, cách tiếp cận hợp lý không phải là “chờ xem”, mà là chủ động thích ứng. Doanh nghiệp nào cập nhật nhanh, hiểu đúng và triển khai chuẩn sẽ giảm được chi phí và tránh rủi ro không đáng có. Ngược lại, sự chậm trễ – dù chỉ ở khâu kỹ thuật như mã khai báo – cũng có thể dẫn đến hệ quả dây chuyền.
Cương Phạm
