Không phải là một thay đổi mang tính “đại tu”, nhưng Quyết định số 912/QĐ-BTC của Bộ Tài chính lại đi đúng vào những điểm nghẽn mà doanh nghiệp thường xuyên gặp phải khi làm thủ tục hải quan: hồ sơ rườm rà, thời gian xử lý khó đoán và sự phụ thuộc lớn vào giấy tờ truyền thống.
Theo nội dung công bố, có 4 thủ tục hành chính được sửa đổi, bổ sung, tập trung vào các nhóm chính: xác nhận danh mục hàng hóa nhập khẩu phục vụ sản xuất sản phẩm công nghệ thông tin trọng điểm; áp dụng thuế suất 0% trong Chương trình ưu đãi thuế công nghiệp hỗ trợ ô tô; miễn thuế đối với hàng hóa xuất nhập khẩu; và thông báo danh mục hàng hóa miễn thuế dự kiến.
Điểm chung dễ nhận thấy là các thủ tục này đều gắn trực tiếp với hoạt động sản xuất – kinh doanh, đặc biệt là những ngành có hàm lượng công nghệ hoặc chuỗi cung ứng phức tạp. Việc điều chỉnh vì thế không chỉ mang tính kỹ thuật mà còn phản ánh định hướng hỗ trợ doanh nghiệp trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt.
Một trong những thay đổi đáng chú ý là việc cắt giảm yêu cầu nộp hồ sơ giấy. Thay vì phải chuẩn bị nhiều loại tài liệu như trước, doanh nghiệp giờ đây có thể được cơ quan quản lý khai thác thông tin trực tiếp từ các cơ sở dữ liệu quốc gia. Đây là bước đi không mới về mặt chủ trương, nhưng việc đưa vào thực tế ở cấp thủ tục cụ thể lại là câu chuyện khác – và lần này, tín hiệu cho thấy việc triển khai đang đi vào thực chất hơn.
Ở góc độ doanh nghiệp, điều này đồng nghĩa với việc giảm bớt những công đoạn mang tính “hành chính thuần túy”, vốn tiêu tốn không ít thời gian và chi phí. Tuy nhiên, hiệu quả thực sự đến đâu còn phụ thuộc vào mức độ kết nối và đồng bộ dữ liệu giữa các cơ quan liên quan – một bài toán không dễ giải trong thời gian ngắn.
Đáng chú ý, với thủ tục xác nhận danh mục hàng hóa nhập khẩu phục vụ sản xuất sản phẩm công nghệ thông tin trọng điểm, thời hạn xử lý đã được quy định rõ: tối đa 10 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ. Trong trường hợp hồ sơ chưa đầy đủ, cơ quan có thẩm quyền phải phản hồi trong vòng 3 ngày làm việc.
Quy định này tưởng chừng đơn giản, nhưng lại rất quan trọng. Bởi lẽ, một trong những điều doanh nghiệp cần không chỉ là nhanh, mà còn là “biết trước được bao lâu”. Khi thời gian xử lý được xác định rõ ràng, doanh nghiệp có thể chủ động hơn trong kế hoạch sản xuất và giao hàng, thay vì rơi vào trạng thái chờ đợi bị động.
Các thủ tục liên quan đến miễn thuế và áp dụng thuế suất ưu đãi cũng được cập nhật căn cứ pháp lý theo các nghị định hiện hành. Điều này giúp giảm tình trạng chồng chéo hoặc phải đối chiếu nhiều văn bản khác nhau – vốn là một “điểm đau” quen thuộc với không ít doanh nghiệp khi làm thủ tục thuế.
Việc sửa đổi lần này bám sát tinh thần của chương trình cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính giai đoạn 2025–2026 của Chính phủ. Nhưng nếu nhìn rộng hơn, đây cũng là một bước đi nằm trong lộ trình chuyển đổi số của ngành tài chính – hải quan, nơi dữ liệu được kỳ vọng sẽ thay thế dần giấy tờ, và quy trình được tự động hóa ở mức cao hơn.
Dù vậy, không nên kỳ vọng mọi thứ sẽ thay đổi ngay lập tức. Thực tế cho thấy, cải cách thủ tục hành chính không chỉ là sửa quy định, mà còn liên quan đến cách thực thi ở từng đơn vị, từng cán bộ. Nếu khâu triển khai không đồng đều, những cải tiến trên giấy có thể chưa chuyển hóa đầy đủ thành trải nghiệm thực tế của doanh nghiệp.
Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp cũng cần thích nghi với cách làm mới, đặc biệt là việc chuẩn hóa dữ liệu và sử dụng các hệ thống điện tử. Khi cơ quan quản lý chuyển sang khai thác dữ liệu số, trách nhiệm đảm bảo tính chính xác và cập nhật của thông tin cũng đặt ra cao hơn.
Nhìn tổng thể, Quyết định 912/QĐ-BTC không phải là một cú hích lớn, nhưng là bước điều chỉnh cần thiết và đúng hướng. Khi những thủ tục “nhỏ” được làm gọn lại, tác động cộng hưởng có thể tạo ra thay đổi đáng kể trong môi trường kinh doanh – nhất là với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, nơi thời gian và chi phí luôn là yếu tố then chốt.
