Theo ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM (HAWA), các rào cản mới như thuế đối ứng, chính sách chống bán phá giá của Mỹ, cùng với Quy định chống phá rừng EUDR của Liên minh châu Âu sắp có hiệu lực, đang tạo áp lực rất lớn cho chuỗi sản xuất – xuất khẩu của ngành. Bên cạnh đó, tình trạng bão lũ, thiên tai liên tiếp xảy ra trong nước cũng ảnh hưởng nặng nề đến nguồn cung nguyên liệu và hoạt động sản xuất.
Dù vậy, trong bối cảnh Mỹ tiến hành điều tra chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với gỗ dán cứng và gỗ trang trí nhập khẩu từ Trung Quốc, Indonesia và Việt Nam, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam sang thị trường này vẫn duy trì đà tăng trưởng.
Mỹ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất
Trong năm 2025, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ sang Mỹ đạt 9,46 tỷ USD, tăng 4,4% so với năm 2024 và chiếm khoảng 55% tổng kim ngạch xuất khẩu của toàn ngành.
Đáng chú ý, Việt Nam tiếp tục giữ vững vị thế nhà cung cấp đồ nội thất bằng gỗ lớn nhất cho thị trường Mỹ. Theo số liệu của Ủy ban Thương mại quốc tế Mỹ (USITC), trong 8 tháng đầu năm 2025, Mỹ nhập khẩu đồ nội thất bằng gỗ từ Việt Nam đạt 6,1 tỷ USD, tăng 9% so với cùng kỳ năm trước và chiếm 45,3% tổng trị giá nhập khẩu của Mỹ ở mặt hàng này.
Nhật Bản vượt Trung Quốc, trở thành thị trường lớn thứ hai
Bên cạnh Mỹ, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ sang Nhật Bản tăng trưởng trên 23%, đưa kim ngạch lần đầu vượt mốc 2 tỷ USD, đạt 2,153 tỷ USD trong năm 2025. Với kết quả này, Nhật Bản chính thức vượt Trung Quốc, trở thành thị trường xuất khẩu lớn thứ hai của ngành gỗ Việt Nam.
Trong khi đó, dù lùi xuống vị trí thứ ba, xuất khẩu sang Trung Quốc vẫn tăng nhẹ, đạt 2,086 tỷ USD, đánh dấu năm thứ hai liên tiếp kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này vượt 2 tỷ USD.
Tính chung, Mỹ, Nhật Bản và Trung Quốc tiếp tục là ba thị trường “tỷ USD”, chiếm gần 80% tổng kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam trong năm 2025.
Đồ nội thất bằng gỗ vẫn là mặt hàng chủ lực
Về cơ cấu mặt hàng, đồ nội thất bằng gỗ tiếp tục đóng vai trò chủ đạo. Theo Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), trong 11 tháng năm 2025, kim ngạch xuất khẩu đồ nội thất bằng gỗ đạt 9,434 tỷ USD, chiếm gần 61% tổng giá trị xuất khẩu của toàn ngành.
Ngoài ra, nhiều mặt hàng khác cũng đạt giá trị xuất khẩu từ 1 tỷ USD trở lên, gồm: dăm gỗ đạt 2,22 tỷ USD; gỗ, ván và ván sàn đạt 2,091 tỷ USD; viên nén gỗ đạt 1,081 tỷ USD.
Theo các chuyên gia, để phát triển bền vững ngành gỗ, việc bảo đảm vùng nguyên liệu cho sản xuất có ý nghĩa then chốt.
TS Hà Công Tuấn, Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ NN&PTNT (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho rằng chính sách giao khoán rừng cần được chuyển hóa từ mục tiêu an sinh xã hội sang phát triển kinh tế lâm nghiệp.
Ông nhấn mạnh, chính sách giao khoán đất lâm nghiệp khởi nguồn từ Nghị định 01/CP năm 1995, trong bối cảnh nạn phá rừng diễn ra nghiêm trọng. Khi đó, việc “trao quyền” cho người dân thông qua khoán đất rừng vừa mang ý nghĩa kinh tế, vừa là giải pháp an sinh xã hội, góp phần khơi dậy trách nhiệm bảo vệ rừng tại địa phương.
Tuy nhiên, theo thời gian, các chính sách khoán đã được điều chỉnh để phù hợp hơn với thực tiễn. Nghị định 135/2005/NĐ-CP xác lập thời hạn giao đất ổn định theo chu kỳ sản xuất; Nghị định 168/2016/NĐ-CP mở rộng thêm các hình thức khoán công việc, khoán dịch vụ, tạo sự linh hoạt cho các chủ rừng trong quản lý và phát triển rừng.
Dù vậy, nhiều hợp đồng giao khoán hiện nay đang đến hạn hoặc phát sinh sai phạm. TS Hà Công Tuấn cho rằng cần xử lý sớm, dứt điểm các hợp đồng vi phạm, kiên quyết thu hồi diện tích sử dụng sai mục đích nhằm bảo vệ tài nguyên rừng và tạo dư địa cho các mô hình phát triển bền vững.
“Chính sách khoán rừng không thể tiếp tục mang tính an sinh như giai đoạn đầu, mà phải trở thành công cụ thúc đẩy sản xuất và nâng cao giá trị kinh tế từ rừng. Không để người làm rừng bị thiệt thòi ngay từ trong chính sách”, TS Hà Công Tuấn nhấn mạnh.
Cùng quan điểm, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Quốc Trị cho rằng việc thực hiện chính sách giao khoán thời gian qua vẫn còn nhiều bất cập, đặc biệt trong quản lý đất đai và rừng gắn với quá trình sắp xếp, đổi mới và nâng cao hiệu quả hoạt động của các công ty nông, lâm nghiệp.
Trên cơ sở đó, ngày 2/12/2024, Bộ Chính trị đã ban hành Kết luận số 103-KL/TW, yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế, nhất là các quy định về đất đai và quản lý tài sản công, nhằm đẩy nhanh việc sắp xếp, đổi mới và phát triển hiệu quả các công ty nông, lâm nghiệp, tạo nền tảng cho ngành lâm nghiệp và ngành gỗ phát triển bền vững trong giai đoạn tới.
