Trong không khí trang nghiêm và thành kính, dòng họ Trần Tiền hiền sáu xã Vạn Phước đã tổ chức Đại lễ kỷ niệm 555 năm ngày khai cơ lập nghiệp tại Nhà thờ Đức Thủy tổ Trần Văn Đạt, thuộc xã Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi. Buổi lễ thu hút sự tham dự của nhiều nguyên lãnh đạo Trung ương, lãnh đạo địa phương qua các thời kỳ, cùng đông đảo con cháu trong dòng tộc.
Sự kiện là dịp để các thế hệ hậu duệ cùng nhìn lại hành trình hơn nửa thiên niên kỷ hình thành và phát triển, gắn với quá trình mở cõi về phương Nam của dân tộc. Theo các tư liệu lịch sử, cột mốc năm 1471 – thời điểm vua Lê Thánh Tông xác lập Thừa tuyên Quảng Nam – đã mở ra bước ngoặt quan trọng cho vùng đất Quảng Ngãi ngày nay.
Trong dòng chảy lịch sử ấy, Thượng tướng quân Trần Văn Đạt, người gốc vùng Thường Tín (nay thuộc Hà Nội), đã tham gia cuộc Nam chinh và được triều đình giao trọng trách ở lại trấn thủ vùng biên viễn phủ Nghĩa Hòa (tức Tư Nghĩa xưa). Từ đây, ông đặt nền móng cho sự hình thành Vạn Phước Trại – tiền thân của các làng xã phát triển sau này.
Điểm nổi bật trong công cuộc mở đất của Thượng tướng quân Trần Văn Đạt chính là tư duy tổ chức sản xuất gắn với trị thủy. Ông đã chỉ đạo đào và khơi thông sông Thoa – con sông đào quy mô lớn bậc nhất tỉnh Quảng Ngãi thời bấy giờ – cùng hệ thống kênh mương như Đồng Kén, mương Chợ, Bà Hệ, Bầu Đế… tạo thành mạng lưới “xương cá” dẫn nước tưới tiêu.
Những công trình này đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc cải tạo vùng đất phèn mặn, vốn được mô tả là “chiêm khê mùa thối”, thành những cánh đồng màu mỡ, góp phần hình thành vùng sản xuất lúa trọng điểm của địa phương. Đây được xem là một trong những kỳ tích trị thủy tiêu biểu ở miền Trung thế kỷ XV.
Không dừng lại ở phát triển nông nghiệp, Thượng tướng quân Trần Văn Đạt còn tổ chức khai khẩn 17 xứ đồng, quy tụ dân cư, lập nên các đơn vị hành chính cơ sở. Từ cái nôi Vạn Phước Trại, các thế hệ hậu duệ họ Trần tiếp tục mở rộng địa bàn cư trú, hình thành nên hệ thống làng xã ngày càng phát triển.
Đáng chú ý, truyền thống “võ tướng” của dòng họ dần chuyển mình sang “văn hiến”. Năm 1824, các bậc tiền nhân họ Trần đã chủ xướng xây dựng ngôi trường học đầu tiên tại huyện Mộ Hoa (nay là Mộ Đức), đặt nền móng cho phong trào học tập, khoa bảng tại địa phương.
Trong thời hiện đại, tinh thần hiếu học ấy tiếp tục được duy trì thông qua Quỹ Khuyến học của dòng họ, được thành lập từ năm 1992 và không ngừng phát triển. Nhiều thế hệ con cháu họ Trần đã trưởng thành, đóng góp tích cực cho xã hội trên nhiều lĩnh vực.
Hiện nay, quần thể nhà thờ họ Trần Tiền hiền sáu xã Vạn Phước vẫn lưu giữ nhiều di sản quý, trong đó có 10 đạo sắc phong từ các triều đại phong kiến, phản ánh sự ghi nhận của Nhà nước đối với công lao của dòng họ qua các thời kỳ.
Phát biểu tại buổi lễ, GS.TS Phan Xuân Sơn – Viện trưởng Viện Nghiên cứu Danh nhân Việt Nam – nhấn mạnh, dòng họ Trần Tiền hiền sáu xã Vạn Phước hội tụ ba giá trị nổi bật mang tầm vóc quốc gia. Đó là tầm nhìn kinh tế gắn với trị thủy; sự chuyển đổi từ truyền thống võ công sang văn hóa, giáo dục; và sức mạnh đoàn kết cộng đồng trong tổ chức xã hội, quản lý hành chính.
Theo ông, quần thể đền thờ Thủy tổ Trần Văn Đạt không chỉ là nơi thờ tự của riêng một dòng họ, mà còn là “chứng tích sống” về lịch sử khai phá, quản trị và phát triển xã hội của cư dân Việt trên dải đất miền Trung.
Nhân dịp này, họ Trần Việt Nam đã trao tặng “Bức trướng vàng” nhằm tôn vinh truyền thống lịch sử và hiếu học của dòng họ. Câu lạc bộ Doanh nhân họ Trần Việt Nam cũng dâng tặng tượng Đức Thánh Hưng Đạo Đại Vương, được an vị trang trọng tại nhà thờ.
Bên cạnh các nghi thức chính, buổi lễ còn tổ chức mừng thọ, tri ân các bậc cao niên – những người được xem là “cây cao bóng cả” của dòng họ – thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và sự gắn kết bền chặt giữa các thế hệ.
Sau 555 năm, từ một vùng đất hoang hóa ven biển, Vạn Phước đã trở thành một không gian văn hóa – lịch sử đặc sắc. Di sản mà các thế hệ tiền nhân họ Trần để lại không chỉ nằm ở những công trình thủy lợi hay thiết chế làng xã, mà còn ở giá trị tinh thần về ý chí khai phá, tinh thần hiếu học và trách nhiệm cộng đồng – những yếu tố vẫn còn nguyên giá trị trong bối cảnh phát triển hôm nay.
PV
