Bước sang quý II/2026, ngành thuế đang phát đi một thông điệp khá rõ ràng: quản lý sẽ chặt hơn, nhưng phải trúng điểm và dựa trên dữ liệu. Tại hội nghị giao ban toàn ngành diễn ra chiều 6/4, lãnh đạo Cục Thuế yêu cầu các đơn vị không dàn trải nguồn lực, mà tập trung vào những khu vực tiềm ẩn rủi ro cao – nơi có khả năng phát sinh thất thu hoặc gian lận thuế.
Trọng tâm trước mắt là các lĩnh vực vốn nhạy cảm như hoàn thuế giá trị gia tăng, doanh nghiệp có dấu hiệu bất thường trong kê khai và đặc biệt là khu vực kinh tế số, thương mại điện tử – nơi dòng tiền vận động nhanh nhưng không phải lúc nào cũng minh bạch. Thay vì kiểm tra theo kiểu truyền thống, ngành thuế sẽ dựa nhiều hơn vào phân tích dữ liệu để “khoanh vùng” đúng đối tượng.
Một điểm đáng chú ý là yêu cầu rà soát toàn diện dữ liệu hóa đơn điện tử. Không chỉ dừng lại ở việc đối chiếu giữa hóa đơn và tờ khai, cơ quan thuế sẽ đi sâu hơn, kiểm tra sự tương thích với dòng tiền thực tế. Những trường hợp có dấu hiệu lệch pha – hóa đơn một kiểu, dòng tiền một nẻo – sẽ bị đưa vào diện cảnh báo và xác minh đến cùng, thay vì bỏ qua như trước đây.
Cách làm này cho thấy ngành thuế đang chuyển dần từ “hậu kiểm thủ công” sang “giám sát theo dữ liệu”. Khi hệ thống đã có đủ dữ liệu lớn, việc phát hiện rủi ro không còn phụ thuộc hoàn toàn vào con người, mà được hỗ trợ bởi công nghệ, thậm chí là các ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong thời gian tới.
Song song với đó, cơ chế phối hợp liên ngành cũng được nhấn mạnh. Cơ quan thuế sẽ làm việc chặt hơn với công an và hải quan để xử lý các trường hợp có dấu hiệu vi phạm. Những hồ sơ nghiêm trọng sẽ không dừng ở xử phạt hành chính mà có thể chuyển sang cơ quan chức năng để điều tra.
Ở góc độ quản lý nợ thuế, áp lực cũng không nhỏ. Ngành thuế được yêu cầu đẩy mạnh thu hồi nợ, áp dụng các biện pháp cưỡng chế khi cần thiết, đồng thời kiểm soát chặt phát sinh nợ mới. Việc công khai danh sách nợ thuế sẽ tiếp tục được sử dụng như một công cụ tạo sức ép, bên cạnh việc làm sạch dữ liệu và ứng dụng công nghệ để cảnh báo sớm rủi ro nợ.
Dữ liệu quý I/2026 cho thấy bức tranh thu ngân sách vẫn tương đối tích cực. Tổng thu do cơ quan thuế quản lý đạt hơn 748 nghìn tỷ đồng, tương đương 33,4% dự toán và tăng 11,4% so với cùng kỳ. Đây là mức tăng đáng chú ý trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động.
Việc số hóa trong ngành thuế tiếp tục tiến triển rõ rệt. Gần như toàn bộ doanh nghiệp đã kê khai và nộp thuế điện tử, với tỷ lệ lần lượt đạt 99,4% và 98,8%. Tuy nhiên, khu vực hộ kinh doanh vẫn còn khoảng trống khá lớn khi tỷ lệ khai và nộp thuế điện tử còn thấp. Đây sẽ là một trong những trọng tâm cải thiện trong thời gian tới, nhất là khi chính sách thuế đối với hộ cá nhân kinh doanh đang có nhiều thay đổi.
Một điểm sáng khác là lĩnh vực thương mại điện tử và kinh tế số, với số thu đạt 85.600 tỷ đồng, tăng 12% so với cùng kỳ. Điều này phản ánh xu hướng dịch chuyển rõ rệt của nền kinh tế sang môi trường số, đồng thời đặt ra yêu cầu quản lý ngày càng tinh vi hơn.
Hệ thống hóa đơn điện tử tiếp tục là “xương sống” của quản lý thuế. Chỉ riêng quý I, đã có khoảng 2,4 tỷ hóa đơn được xử lý, nâng tổng số lũy kế lên hơn 23 tỷ hóa đơn. Đáng chú ý, số cơ sở kinh doanh sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền tăng mạnh, cho thấy sự lan tỏa của công nghệ vào hoạt động bán lẻ.
Không chỉ siết quản lý, ngành thuế cũng đang cố gắng cân bằng với yếu tố hỗ trợ. Các chương trình tuyên truyền, hướng dẫn người nộp thuế – đặc biệt là hộ kinh doanh – sẽ được đẩy mạnh, nhất là trong bối cảnh chuyển đổi sau khi bỏ thuế khoán. Cách tiếp cận “lấy người nộp thuế làm trung tâm” được kỳ vọng sẽ giúp giảm xung đột và nâng cao mức độ tuân thủ tự nguyện.
Ở tầm dài hạn, ngành thuế đặt mục tiêu đẩy mạnh số hóa toàn diện giai đoạn 2026–2030, gắn với hội nhập quốc tế. Trong đó, việc quản lý giao dịch liên kết – vốn là điểm nóng trong chống chuyển giá – sẽ tiếp tục được siết chặt.
Cùng với cải cách công nghệ, yếu tố con người cũng được đặt lại. Ngành thuế hướng đến cơ chế đánh giá cán bộ theo hiệu quả công việc, tăng đào tạo và luân chuyển để nâng chất lượng đội ngũ. Kỷ luật tài chính và quản lý nội bộ cũng được nhấn mạnh, nhằm hạn chế những rủi ro từ bên trong.
Nhìn tổng thể, những động thái này cho thấy ngành thuế đang chuyển sang một giai đoạn quản lý mới: chặt hơn, nhưng thông minh hơn. Nếu làm đúng, áp lực tuân thủ có thể tăng lên với một số doanh nghiệp, nhưng đổi lại là một môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng hơn – điều mà nền kinh tế đang rất cần.
Cương Phạm
