Ngày 22/8, tại khách sạn Victory, Trung tâm Tư vấn pháp luật tại TP Hồ Chí Minh (trực thuộc Trung ương Hội Luật gia Việt Nam) đã tổ chức buổi tọa đàm với chủ đề “AI tác động thế nào đến nghề luật?”.
Trí tuệ nhân tạo (AI) đang hiện diện ngày càng rõ trong đời sống và công việc. Từ việc tìm kiếm thông tin, tổng hợp dữ liệu đến hỗ trợ xử lý những công việc lặp lại, AI đang giúp con người tiết kiệm đáng kể thời gian.
Nghề luật cũng không nằm ngoài sự thay đổi đó. Với đặc thù phải xử lý một lượng lớn văn bản, hồ sơ và dữ liệu pháp lý, ngành luật được đánh giá là lĩnh vực có nhiều dư địa để ứng dụng AI. Một luật sư có thể sử dụng công nghệ để tìm kiếm quy định liên quan, rà soát tài liệu, hệ thống hóa thông tin hoặc hỗ trợ chuẩn bị cho quá trình nghiên cứu một vụ việc.
Những công việc trước đây có thể mất hàng giờ để thực hiện nay có thể được AI hỗ trợ trong thời gian ngắn hơn. Nhưng đó mới chỉ là một mặt của câu chuyện.
AI càng thông minh, luật sư càng phải tỉnh táo
Một trong những vấn đề đáng lưu ý khi sử dụng AI trong lĩnh vực pháp lý là công nghệ có thể đưa ra câu trả lời rất nhanh nhưng không có nghĩa câu trả lời luôn chính xác.
AI có thể tổng hợp thông tin hoặc mô phỏng một lập luận pháp lý, song việc đánh giá thông tin đó có phù hợp với quy định hiện hành, có đúng với tình tiết của vụ việc hay không vẫn cần đến con người. Đây là điểm khác biệt quan trọng giữa AI và người hành nghề luật.
Một câu trả lời sai trong lĩnh vực pháp lý không đơn giản là một lỗi thông tin. Nó có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của khách hàng, tài sản, danh dự, hoạt động kinh doanh hoặc thậm chí số phận của một con người.
Vì vậy, sử dụng AI trong nghề luật không thể dừng ở câu chuyện “biết dùng công cụ”. Điều quan trọng hơn là người sử dụng phải hiểu giới hạn của công nghệ và có đủ năng lực để kiểm chứng kết quả mà AI đưa ra.
AI không thay thế trách nhiệm của luật sư
Có quan điểm cho rằng khi AI ngày càng phát triển, nhiều công việc của luật sư sẽ được tự động hóa. Điều này có thể đúng ở một số khâu, đặc biệt là những công việc mang tính lặp lại và xử lý dữ liệu. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa AI có thể thay thế toàn bộ vai trò của luật sư.
Phía sau mỗi hồ sơ pháp lý luôn có một câu chuyện cụ thể. Đó có thể là tranh chấp tài sản, hợp đồng, lao động, hôn nhân gia đình, kinh doanh hoặc một vụ việc liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức.
Luật sư không chỉ đọc điều luật. Họ phải hiểu con người, đánh giá hoàn cảnh, cân nhắc rủi ro và chịu trách nhiệm về tư vấn chuyên môn của mình.
Những yếu tố như kinh nghiệm, bản lĩnh nghề nghiệp, đạo đức và khả năng phán đoán không thể đơn giản được thay thế bằng một thuật toán.
Đón nhận AI nhưng không lệ thuộc
Từ thực tế này, vấn đề đặt ra không phải là có nên sử dụng AI hay không, mà là sử dụng AI như thế nào trong nghề luật.
Công nghệ có thể giúp luật sư làm việc nhanh hơn, nhưng không nên trở thành “người quyết định” cuối cùng. Mọi thông tin do AI cung cấp cần được kiểm tra, đối chiếu và đánh giá trước khi sử dụng.
Đặc biệt, những yêu cầu liên quan đến bảo mật thông tin khách hàng, dữ liệu hồ sơ và trách nhiệm nghề nghiệp cần được đặt lên hàng đầu.
Tọa đàm “AI tác động thế nào đến nghề luật?” vì vậy không chỉ bàn về một công nghệ mới. Đây còn là dịp để nhìn lại cách nghề luật thích ứng với chuyển đổi số và xác định những giá trị cốt lõi cần được giữ vững.
AI có thể thay đổi cách luật sư làm việc. Nhưng mục tiêu của nghề luật vẫn không thay đổi: thượng tôn pháp luật, bảo vệ công lý và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của con người.
Trong chặng đường phía trước, luật sư có thể cần học thêm công nghệ, hiểu thêm về dữ liệu và làm quen với AI. Nhưng điều quan trọng nhất vẫn là giữ được năng lực chuyên môn, tư duy độc lập và trách nhiệm nghề nghiệp.
Đó cũng chính là giới hạn cần thiết để AI trở thành một công cụ hữu ích cho nghề luật, thay vì trở thành sự phụ thuộc.
Cương Phạm
