Luật Luật sư được Quốc hội khóa XI thông qua tại Kỳ họp thứ 9 năm 2006 trên cơ sở thay thế Pháp lệnh Luật sư năm 2001 và chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2007. Đây được xem là dấu mốc quan trọng trong tiến trình hoàn thiện hệ thống pháp luật về nghề luật sư ở Việt Nam, tạo hành lang pháp lý tương đối đầy đủ cho hoạt động hành nghề, đồng thời xác lập rõ vị trí, vai trò của luật sư trong nền tư pháp.
Trong quá trình triển khai, Luật Luật sư đã phát huy hiệu quả tích cực. Đội ngũ luật sư không ngừng phát triển cả về số lượng lẫn chất lượng, phạm vi hoạt động được mở rộng, chất lượng dịch vụ pháp lý từng bước được nâng cao. Luật sư ngày càng tham gia sâu hơn vào các hoạt động tư vấn pháp luật, tranh tụng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp, qua đó góp phần xây dựng nền tư pháp công bằng, minh bạch và tăng cường pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
Đến năm 2012, Quốc hội tiếp tục thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Luật sư, có hiệu lực từ ngày 1/7/2013. Những sửa đổi này đã tháo gỡ nhiều vướng mắc phát sinh trong thực tiễn, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động hành nghề cũng như công tác quản lý nhà nước đối với luật sư.
Tuy nhiên, thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội những năm gần đây đã đặt ra nhiều vấn đề mới. Quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, sự phát triển của nền kinh tế số, các loại hình kinh doanh mới, yêu cầu cải cách tư pháp và chuyển đổi số trong hoạt động pháp lý khiến nhiều quy định hiện hành không còn phù hợp. Một số nội dung liên quan đến đào tạo nghề, tập sự, quyền hành nghề, trách nhiệm nghề nghiệp, phạm vi cung cấp dịch vụ pháp lý hay cơ chế quản lý tổ chức hành nghề luật sư đều cần được rà soát, điều chỉnh để đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Chính vì vậy, dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) được xây dựng nhằm khắc phục những bất cập đã bộc lộ sau gần 20 năm thi hành luật, đồng thời tạo khuôn khổ pháp lý hiện đại, minh bạch và phù hợp hơn với bối cảnh phát triển của đất nước. Theo kế hoạch, dự thảo sẽ được trình Quốc hội khóa XVI xem xét và nếu được thông qua sẽ có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.
Pháp luật chỉ thực sự phát huy giá trị khi phản ánh đúng những vấn đề phát sinh trong thực tiễn. Vì vậy, việc khảo sát, tổng hợp ý kiến và góp ý đối với dự thảo Luật Luật sư không chỉ là hoạt động chuyên môn mà còn là trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân đối với quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật.
Đặc biệt, những ý kiến từ đội ngũ luật sư, luật gia, giảng viên luật, người làm công tác tố tụng và các tổ chức hành nghề luật sư có ý nghĩa hết sức quan trọng. Đây là những người trực tiếp tiếp xúc với các quy định pháp luật trong hoạt động nghề nghiệp hằng ngày, hiểu rõ những khó khăn, bất cập cũng như những khoảng trống cần được bổ sung.
Thông qua việc tiếp thu các ý kiến đa chiều từ thực tiễn, dự thảo luật sẽ có thêm cơ sở để hoàn thiện, bảo đảm vừa đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, vừa tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động hành nghề luật sư, đồng thời nâng cao khả năng tiếp cận công lý của người dân và doanh nghiệp.
Dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) gồm 6 chương với 36 điều, điều chỉnh nhiều nội dung liên quan đến tiêu chuẩn, điều kiện hành nghề, quyền và nghĩa vụ của luật sư, tổ chức hành nghề luật sư, tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư, quản lý nhà nước đối với hoạt động hành nghề cũng như việc hành nghề của luật sư và tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài tại Việt Nam.
Trong khuôn khổ tọa đàm, để việc thảo luận đạt hiệu quả, Ban Tổ chức đề nghị đại biểu tập trung góp ý vào ba nhóm vấn đề trọng tâm.
Thứ nhất, công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực luật sư. Nội dung này được thể hiện tại Điều 8 về đào tạo nghề luật sư, Điều 9 về tập sự hành nghề luật sư và Điều 10 về kỳ thi quốc gia dành cho luật sư. Đây là những quy định có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đội ngũ luật sư trong tương lai, vì vậy cần đánh giá kỹ tính khả thi, sự minh bạch và mức độ phù hợp với yêu cầu thực tiễn.
Thứ hai, quy định về thù lao và hứa thưởng trong hoạt động cung cấp dịch vụ pháp lý. Nội dung được quy định tại Điều 18 của dự thảo. Việc xây dựng cơ chế thù lao hợp lý không chỉ bảo đảm quyền lợi của luật sư mà còn góp phần tạo lập môi trường hành nghề minh bạch, bình đẳng và phù hợp với cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước.
Thứ ba, vai trò của luật sư trong quá trình tố tụng. Đây là nội dung được nhiều luật sư đặc biệt quan tâm, thể hiện tại Điều 12 về quyền và nghĩa vụ của luật sư và Điều 16 về phạm vi hành nghề. Các quy định cần được xem xét trên cơ sở bảo đảm quyền hành nghề hợp pháp của luật sư, nâng cao hiệu quả tranh tụng, đồng thời bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, tổ chức và doanh nghiệp.
Việc sửa đổi Luật Luật sư không chỉ nhằm hoàn thiện các quy định pháp luật mà còn hướng tới xây dựng đội ngũ luật sư có năng lực chuyên môn, bản lĩnh nghề nghiệp và đạo đức hành nghề đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.
Những ý kiến được trao đổi tại tọa đàm sẽ góp phần phản ánh trung thực những vấn đề phát sinh trong thực tiễn, từ đó bổ sung thêm cơ sở khoa học và thực tiễn cho cơ quan soạn thảo trong quá trình hoàn thiện dự thảo luật. Khi tiếng nói của người trực tiếp hành nghề được lắng nghe và tiếp thu đầy đủ, đạo luật được ban hành sẽ có tính khả thi cao hơn, đáp ứng tốt hơn yêu cầu cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Cương Phạm
