Theo số liệu thống kê, trong 3 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu gạo của Việt Nam ghi nhận xu hướng tăng về sản lượng nhưng giảm về giá trị. Cụ thể, tính đến ngày 15/3/2026, Việt Nam đã xuất khẩu khoảng 1,74 triệu tấn gạo, đạt kim ngạch 826,2 triệu USD, với giá xuất khẩu bình quân 477,6 USD/tấn. So với cùng kỳ năm 2025, sản lượng tăng 2,3%, kim ngạch giảm 8,7%, giá bình quân giảm 10,7% . Diễn biến này phản ánh rõ xu hướng giảm giá chung của thị trường gạo toàn cầu, trong bối cảnh nguồn cung dồi dào và cạnh tranh ngày càng khốc liệt.
Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) nhận định, nhiều quốc gia xuất khẩu gạo lớn đã chuẩn bị kế hoạch xuất khẩu bài bản cho năm 2026, tạo áp lực lớn lên thị phần của Việt Nam.
Thái Lan đẩy mạnh xuất khẩu thông qua các hợp đồng cấp Chính phủ với Trung Quốc và Singapore, đồng thời mở rộng phân khúc gạo cao cấp sang châu Âu và Mỹ. Đáng chú ý, Trung Quốc đang cân nhắc nhập khẩu thêm 500.000 tấn gạo từ Thái Lan, dù tiến độ còn chậm do vướng mắc về giá.
Ấn Độ dự báo tăng hơn 10% sản lượng xuất khẩu trong niên vụ 2025/26 nhờ mở rộng thị trường và đa dạng hóa sản phẩm. Tồn kho gạo của nước này cũng tăng khoảng 12%, góp phần làm gia tăng áp lực dư cung toàn cầu.
Pakistan gia tăng mạnh xuất khẩu sang Trung Quốc nhờ lợi thế giá cạnh tranh, cải thiện chất lượng và logistics. Đồng thời, nước này đặt mục tiêu nâng xuất khẩu sang Bangladesh từ 60.000 tấn lên 200.000 tấn.
Trong khu vực Đông Nam Á, Myanmar và Campuchia cũng tích cực mở rộng thị trường. Myanmar đã xuất khẩu gạo sang châu Âu và dự kiến tăng thị phần tại Philippines, trong khi Campuchia đặt mục tiêu đạt 1 triệu tấn xuất khẩu, tập trung vào phân khúc gạo thơm cao cấp.
Theo Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), xuất khẩu gạo Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức. Bất ổn địa chính trị, đặc biệt tại Trung Đông, làm gián đoạn chuỗi cung ứng và tăng chi phí vận chuyển. Giá gạo thế giới giảm, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh. Cạnh tranh gay gắt từ các nước xuất khẩu lớn. Chi phí đầu vào sản xuất và logistics duy trì ở mức cao.
Bên cạnh đó, các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt tiêu chuẩn như quy định SPS (an toàn thực phẩm), yêu cầu truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng cao hơn. Ngoài ra, việc phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống cũng khiến xuất khẩu gạo Việt Nam tiềm ẩn rủi ro khi các quốc gia này thay đổi chính sách nhập khẩu.
VFA dự báo, năm 2026 Sản lượng lúa đạt khoảng 43 – 44 triệu tấn. Nguồn cung trong nước vẫn đảm bảo cho tiêu dùng và xuất khẩu. Dự kiến, Việt Nam có thể xuất khẩu khoảng 7 triệu tấn gạo, tuy nhiên kim ngạch có khả năng giảm nhẹ do mặt bằng giá thế giới đi xuống.
Trước bối cảnh nhiều biến động, Bộ Công Thương nhấn mạnh yêu cầu chuyển đổi chiến lược từ ứng phó bị động sang chủ động thích ứng. Linh hoạt điều chỉnh thị trường xuất khẩu, tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA). Nâng cao năng lực dự báo và phản ứng chính sách.
Đồng thời, việc điều hành xuất khẩu cần bảo đảm tiêu thụ hiệu quả lúa gạo hàng hóa, ổn định giá trong nước. Giữ vững an ninh lương thực quốc gia
Lê Hiếu
