Việc phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu qua mạng đối với Gói thầu số 5: Xây lắp toàn bộ công trình (bao gồm chi phí bảo đảm an toàn giao thông) thuộc dự án sửa chữa, cải tạo đường 26/4.
Điểm đáng chú ý đối kết quả lựa chọn nhà thầu một cách đơn thuần mà chủ yếu xoay quanh quá trình đánh giá hồ sơ dự thầu. Theo đánh giá không đáp ứng một số tiêu chí kỹ thuật mặc dù các nội dung này đã được trình bày đầy đủ trong hồ sơ dự thầu.
Theo Chủ đầu tư – kết luận hồ sơ dự thầu chưa đáp ứng một số yêu cầu liên quan đến phương án thi công thí điểm lớp móng cấp phối đá dăm theo TCVN 8859:2023, thảm thử bê tông nhựa BTNC16 theo TCVN 13567-1:2022, cùng kế hoạch huy động thiết bị phục vụ thi công.
Nếu phản ánh này có cơ sở, bản chất của vụ việc sẽ không còn là câu chuyện "có hay không có tài liệu" trong hồ sơ dự thầu, mà chuyển sang vấn đề quan trọng hơn: đơn vị đánh giá đã nghiên cứu, đối chiếu và diễn giải hồ sơ dự thầu đúng theo yêu cầu của hồ sơ mời thầu hay chưa.
Đây cũng là dạng tranh chấp khá phổ biến trong thực tiễn đấu thầu xây lắp khi việc đánh giá các biện pháp thi công phụ thuộc đáng kể vào nhận định chuyên môn của tổ chuyên gia và đơn vị tư vấn.
Đánh giá hồ sơ khách quan là điều kiện bảo đảm cạnh tranh
Theo nguyên tắc của Luật Đấu thầu năm 2023, hoạt động lựa chọn nhà thầu phải bảo đảm các nguyên tắc cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế.
Trong môi trường đấu thầu cạnh tranh, quyền cạnh tranh của doanh nghiệp không chỉ được bảo đảm bằng việc được tham dự thầu mà còn phải được bảo đảm thông qua việc hồ sơ dự thầu được đánh giá khách quan, thống nhất và trên cùng một hệ tiêu chí.
Nếu cùng một tiêu chí kỹ thuật nhưng được diễn giải theo những cách khác nhau giữa các nhà thầu hoặc việc đánh giá phụ thuộc quá nhiều vào nhận định chủ quan của đơn vị tư vấn thì nguy cơ phát sinh khiếu nại, kiến nghị là điều khó tránh khỏi.
Nhiều chuyên gia trong lĩnh vực đấu thầu cho rằng báo cáo đánh giá hồ sơ dự thầu cần chỉ rõ căn cứ cụ thể để kết luận một nội dung "không đáp ứng", đồng thời đối chiếu trực tiếp với vị trí tài liệu trong hồ sơ dự thầu thay vì chỉ nêu kết luận chung.
Việc giải trình càng đầy đủ, chi tiết thì càng hạn chế tranh chấp phát sinh sau đấu thầu, đồng thời góp phần củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp đối với tính minh bạch của hệ thống đấu thầu qua mạng.
Giá dự thầu thấp không phải là điều kiện duy nhất để trúng thầu
Trong khi giá dự thầu thấp nhất trong số các nhà thầu tham dự và nếu được lựa chọn có thể giúp ngân sách nhà nước tiết kiệm khoảng 1,298 tỷ đồng.
Đây là yếu tố có ý nghĩa về hiệu quả đầu tư công nhưng không phải là căn cứ duy nhất để xác định nhà thầu trúng thầu.
Theo quy định của Luật Đấu thầu, việc xem xét yếu tố giá chỉ được thực hiện sau khi nhà thầu đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về tư cách hợp lệ, năng lực, kinh nghiệm và yêu cầu kỹ thuật theo hồ sơ mời thầu. Nói cách khác, một hồ sơ có giá thấp nhưng không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật vẫn có thể bị loại theo quy định.
Ở chiều ngược lại, nếu việc đánh giá kỹ thuật chưa chính xác hoặc chưa xem xét đầy đủ các tài liệu mà nhà thầu đã cung cấp thì việc loại nhà thầu có giá thấp có thể ảnh hưởng trực tiếp đến mục tiêu tiết kiệm ngân sách cũng như làm giảm hiệu quả cạnh tranh của cuộc thầu.
Vì vậy, vấn đề trọng tâm của vụ việc không nằm ở việc nhà thầu đưa ra mức giá thấp nhất mà là kết luận hồ sơ không đạt yêu cầu kỹ thuật có được xây dựng trên cơ sở khách quan, đầy đủ và có thể kiểm chứng hay không.
Kiến nghị là cơ chế bảo vệ quyền cạnh tranh hợp pháp
Trong hoạt động đấu thầu, việc nhà thầu thực hiện quyền kiến nghị không đồng nghĩa với việc kết quả lựa chọn nhà thầu đã sai quy định.
Đây là cơ chế được pháp luật quy định nhằm tạo điều kiện để nhà thầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp khi cho rằng quá trình lựa chọn nhà thầu có dấu hiệu chưa bảo đảm tính khách quan hoặc chưa tuân thủ đúng quy định pháp luật.
Thông qua quá trình giải quyết kiến nghị, chủ đầu tư có điều kiện rà soát lại toàn bộ quy trình đánh giá hồ sơ dự thầu, yêu cầu tổ chuyên gia hoặc đơn vị tư vấn giải trình căn cứ chuyên môn của từng nội dung đánh giá, qua đó hạn chế nguy cơ phát sinh tranh chấp kéo dài hoặc khiếu kiện ở cấp cao hơn.
Đối với cơ quan quản lý nhà nước, đây cũng là một kênh giám sát quan trọng nhằm nâng cao chất lượng công tác đánh giá hồ sơ dự thầu và tăng cường tính minh bạch trong hoạt động đấu thầu qua mạng.
Dưới góc độ cạnh tranh thương mại và quản lý đầu tư công, một phản hồi chính thức, có căn cứ pháp lý và cơ sở chuyên môn từ chủ đầu tư hoặc đơn vị tư vấn đánh giá hồ sơ sẽ không chỉ giúp làm rõ bản chất vụ việc mà còn góp phần củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp đối với tính minh bạch của hoạt động đấu thầu.
Kết quả giải quyết kiến nghị trong thời gian tới sẽ là căn cứ quan trọng để xác định liệu quá trình đánh giá hồ sơ dự thầu tại Gói thầu số 5 đã tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc của Luật Đấu thầu năm 2023 hay chưa, đồng thời phản ánh mức độ bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng trong hoạt động lựa chọn nhà thầu đối với các dự án sử dụng vốn đầu tư công.
Khôi Nguyên
