Bức tranh kinh tế Việt Nam trong quý I/2026 có gam sáng rõ nét từ làn sóng doanh nghiệp mới, nhưng nhìn kỹ vẫn thấy những mảng tối chưa dễ xóa, khi số doanh nghiệp rời cuộc chơi chưa hề giảm.
Số liệu từ Cục Thống kê cho thấy, riêng tháng 3/2026, cả nước có gần 22.000 doanh nghiệp thành lập mới, tổng vốn đăng ký khoảng 224.900 tỷ đồng, kéo theo gần 98.400 lao động. So với tháng trước, các con số này bật tăng khá mạnh: số doanh nghiệp gần như gấp đôi, vốn tăng gần 70%, còn lao động tăng hơn 65%.
Nếu so với cùng kỳ năm ngoái, mức tăng còn rõ rệt hơn. Số doanh nghiệp mới tăng hơn 40%, vốn đăng ký tăng tới gần 80%, còn lao động cũng nhích lên hơn 12%. Điều đó phần nào cho thấy niềm tin vào môi trường kinh doanh đang quay trở lại, dù chưa hẳn đã vững.
Xét về quy mô, mỗi doanh nghiệp thành lập trong tháng 3 có vốn bình quân khoảng 10,2 tỷ đồng. Con số này giảm so với tháng trước, nhưng lại cao hơn đáng kể so với cùng kỳ năm 2025 — một dấu hiệu cho thấy chất lượng dòng vốn có cải thiện nhất định.
Cùng lúc, hơn 7.900 doanh nghiệp quay lại hoạt động, tăng khá so với tháng trước. Tuy vậy, nếu so với một năm trước thì vẫn giảm, cho thấy quá trình phục hồi còn thiếu đồng đều, có nơi ấm lên nhưng chưa lan rộng.
Ở chiều ngược lại, áp lực rút lui khỏi thị trường vẫn khá nặng nề. Tháng 3 ghi nhận hơn 5.000 doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh có thời hạn; hơn 6.300 doanh nghiệp ngừng hoạt động chờ giải thể — con số tăng rất mạnh so với tháng trước; và gần 3.800 doanh nghiệp đã hoàn tất giải thể. Những con số này nhắc rằng không phải ai bước vào thị trường cũng trụ lại được.
Tính chung quý I/2026, cả nước có hơn 57.400 doanh nghiệp thành lập mới, với tổng vốn gần 538,6 nghìn tỷ đồng và hơn 265.900 lao động. So với cùng kỳ năm trước, mức tăng đều khá cao. Tuy nhiên, vốn đăng ký bình quân lại giảm nhẹ, còn tổng vốn bổ sung vào nền kinh tế cũng đi xuống, cho thấy dòng tiền chưa thực sự thông suốt.
Một điểm tích cực là hơn 38.600 doanh nghiệp đã quay trở lại hoạt động trong quý, góp phần nâng tổng số doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường lên khoảng 96.000 — bình quân mỗi tháng chừng 32.000 doanh nghiệp. Con số này đủ để thấy khu vực kinh tế tư nhân vẫn còn sức bật.
Nhưng ở chiều ngược lại, gần 63.500 doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh, hơn 16.600 doanh nghiệp chờ giải thể và trên 11.700 doanh nghiệp đã giải thể hoàn toàn. Bình quân mỗi tháng có khoảng 30.600 doanh nghiệp rút lui — gần ngang với số gia nhập. Sự “giằng co” này phản ánh một thực tế: môi trường kinh doanh vẫn chưa thật sự dễ thở, đặc biệt với nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Các chuyên gia cho rằng câu chuyện không nằm ở việc có bao nhiêu doanh nghiệp được thành lập, mà là bao nhiêu trong số đó có thể đi đường dài. Chi phí đầu vào tăng, cạnh tranh ngày càng gắt, tiếp cận vốn còn khó, cộng thêm biến động thị trường — tất cả vẫn đang bào mòn sức chịu đựng của doanh nghiệp.
Trong bối cảnh đó, cải thiện môi trường kinh doanh, mở đường cho dòng vốn và nâng cao năng lực quản trị không còn là chuyện dài hạn, mà là việc cần làm ngay nếu muốn giảm bớt làn sóng doanh nghiệp rời thị trường trong thời gian tới.
Lê Hiếu
