Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 3/2026 và Hội nghị trực tuyến với các địa phương ngày 4/4, lãnh đạo Bộ Công Thương đã chỉ rõ những áp lực nổi lên của nền kinh tế trong bối cảnh thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp. Dù vậy, với các giải pháp điều hành linh hoạt, Việt Nam vẫn duy trì được sự ổn định tương đối, đặc biệt là trong lĩnh vực năng lượng và xăng dầu.
4 thách thức lớn của nền kinh tế
Theo đánh giá của Bộ Công Thương, thách thức đầu tiên và đáng chú ý nhất là vấn đề an ninh năng lượng. Nhu cầu tiêu thụ điện tăng cao sớm hơn dự báo trong khi cấu trúc nguồn cung chưa thực sự linh hoạt đã tạo áp lực lớn lên hệ thống. Bài toán điều tiết giữa các nguồn điện, nhất là trong bối cảnh yếu tố bên ngoài biến động khó lường, đang trở nên cấp bách.
Thứ hai, tăng trưởng công nghiệp có dấu hiệu chững lại. Sau đà phục hồi tích cực đầu năm, sản xuất công nghiệp trong tháng 3 đã giảm nhẹ so với hai tháng trước đó. Đây là tín hiệu cần theo dõi sát, bởi công nghiệp tiếp tục là động lực chính của tăng trưởng kinh tế.
Thứ ba, sức cầu trong nước chưa phục hồi mạnh. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tăng khoảng 9%, phản ánh tâm lý thận trọng của người tiêu dùng và doanh nghiệp trong bối cảnh kinh tế còn nhiều bất định.
Thứ tư, dù Việt Nam vẫn duy trì xuất siêu, song chất lượng xuất khẩu chưa thực sự bền vững. Theo phân tích, xuất siêu hiện nay chủ yếu đến từ yếu tố giá thay vì tăng trưởng về sản lượng, điều này chưa phản ánh đầy đủ sức mạnh nội tại của nền kinh tế.
3 nhóm giải pháp trọng tâm
Trước những thách thức trên, Bộ Công Thương đã đề ra 3 nhóm giải pháp lớn nhằm củng cố nền tảng tăng trưởng.
Trước hết là bảo đảm an ninh năng lượng. Việt Nam đặt mục tiêu giảm tỷ lệ nhập khẩu ròng năng lượng từ khoảng 44% năm 2025 xuống còn 30% vào năm 2030. Đồng thời, hệ thống điện sẽ được điều hành linh hoạt hơn, kết hợp với việc phát triển dự trữ năng lượng quốc gia và thúc đẩy tiết kiệm năng lượng.
Nhóm giải pháp thứ hai tập trung vào tái cơ cấu chuỗi công nghiệp và chuỗi cung ứng. Mục tiêu là nâng tỷ lệ nội địa hóa lên 40-45% ở các ngành trọng điểm như dệt may, da giày và hóa chất. Việc tăng cường năng lực tự chủ không chỉ giúp giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài mà còn tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn.
Nhóm thứ ba là kích cầu tiêu dùng trong nước và tối ưu hóa thị trường xuất khẩu. Các chính sách tài khóa và tiền tệ sẽ được phối hợp để thúc đẩy chi tiêu, đồng thời nâng cao giá trị gia tăng trong xuất khẩu thay vì chỉ tập trung vào sản lượng.
Áp lực từ biến động Trung Đông
Một trong những yếu tố gây áp lực lớn hiện nay là tình hình địa chính trị tại Trung Đông – khu vực cung cấp phần lớn năng lượng cho Việt Nam. Trước diễn biến này, cơ quan điều hành đã xây dựng các kịch bản ứng phó nhằm bảo đảm nguồn cung và kiểm soát tác động giá cả.
Chính phủ đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó có việc hoàn thiện cơ chế chính sách, tăng nguồn cung trong nước và điều hành giá xăng dầu theo hướng linh hoạt.
Các nhà máy lọc hóa dầu được tối ưu vận hành, hai nhà máy ethanol tại Đồng Nai và Dung Quất hoạt động hết công suất, góp phần nâng tỷ lệ tự chủ năng lượng. Sản lượng khai thác dầu khí cũng tăng đáng kể, trong khi các cơ sở chế biến được khôi phục hoạt động.
Bên cạnh đó, giá xăng dầu được điều hành theo cơ chế “bậc thang”, kết hợp với Quỹ bình ổn để hạn chế tác động đột ngột đến thị trường. Hệ thống phân phối được kiểm soát chặt chẽ, với quy định tồn kho tối thiểu 20 ngày nhằm ngăn chặn tình trạng đầu cơ, găm hàng.
Giữ ổn định trong bối cảnh toàn cầu biến động
Trong khi nhiều quốc gia trong khu vực đối mặt với khủng hoảng năng lượng và giá xăng dầu tăng cao, Việt Nam vẫn duy trì được nguồn cung ổn định và mức giá thấp hơn mặt bằng chung quốc tế.
Thực tế, giá xăng trong nước hiện thấp hơn trung bình thế giới khoảng 1,3 USD/lít, góp phần giảm áp lực chi phí cho doanh nghiệp và người dân. Đồng thời, không ghi nhận tình trạng gián đoạn nguồn cung trên diện rộng.
Tuy nhiên, cơ quan quản lý cũng cảnh báo không thể chủ quan. Nền kinh tế vẫn đối mặt với nhiều rủi ro như phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu, sức cầu yếu và biến động khó lường từ bên ngoài.
Trong bối cảnh đó, việc triển khai đồng bộ các giải pháp về năng lượng, công nghiệp và tiêu dùng sẽ đóng vai trò then chốt để giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô và duy trì đà tăng trưởng trong năm 2026.
Hiếu Như
