Trong một bước ngoặt gây bất ngờ cho giới quan sát, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn tạm thời với Iran trong thời hạn hai tuần. Thông tin được đăng tải trên mạng xã hội Truth Social, chỉ ít giờ trước thời điểm Washington được cho là sẽ tiến hành hành động quân sự quy mô lớn.
Theo ông Trump, quyết định hoãn triển khai chiến dịch tấn công được đưa ra sau các cuộc trao đổi với phía Pakistan, trong đó có Thủ tướng Shehbaz Sharif và Tổng tham mưu trưởng quân đội Asim Munir. Điều kiện cốt lõi của thỏa thuận là Iran phải mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz – tuyến vận tải năng lượng huyết mạch của thế giới.
“Chúng tôi đã đồng ý tạm dừng các cuộc tấn công trong hai tuần. Đây là một lệnh ngừng bắn hai chiều”, ông Trump viết, đồng thời cho biết Mỹ đã đạt được các mục tiêu quân sự và đang tiến gần hơn tới một thỏa thuận hòa bình dài hạn tại Trung Đông.
Phía Iran sau đó xác nhận đã chấp thuận thỏa thuận này. Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran nhấn mạnh đây chỉ là bước đi mang tính chiến thuật, không đồng nghĩa với việc xung đột chấm dứt. Tehran vẫn duy trì trạng thái sẵn sàng chiến đấu và cảnh báo sẽ phản ứng mạnh nếu có bất kỳ động thái nào bị xem là khiêu khích.
Ngoại trưởng Abbas Araghchi cho biết Iran sẽ mở cửa eo biển Hormuz trong thời gian ngừng bắn, đồng thời phối hợp với lực lượng vũ trang để đảm bảo an toàn hàng hải, dù vẫn tồn tại những hạn chế kỹ thuật nhất định.
Diễn biến này ngay lập tức tạo ra phản ứng dây chuyền trên thị trường tài chính toàn cầu. Giá dầu thô giảm sâu sau nhiều ngày leo thang vì lo ngại gián đoạn nguồn cung. Dầu WTI có thời điểm mất hơn 15%, lùi xuống dưới mốc 95 USD/thùng. Dầu Brent – thước đo quan trọng của thị trường quốc tế – cũng giảm gần 13%, về quanh 95 USD/thùng.
Dù vậy, mức giá hiện tại vẫn cao hơn đáng kể so với giai đoạn trước khi xung đột nổ ra, cho thấy thị trường vẫn đang định giá rủi ro địa chính trị ở mức cao.
Trái ngược với đà giảm của năng lượng, thị trường chứng khoán lại đón nhận thông tin này theo hướng tích cực. Tại Mỹ, các chỉ số tương lai đồng loạt tăng mạnh: Dow Jones bật hơn 900 điểm, S&P 500 tăng trên 2% và Nasdaq tăng khoảng 2,5%.
Tại châu Á, sắc xanh lan rộng trong phiên giao dịch sáng. Nikkei 225 của Nhật Bản tăng gần 5%, Kospi của Hàn Quốc tăng hơn 5% và Hang Seng của Hồng Kông cũng ghi nhận mức tăng đáng kể.
Phản ứng này phản ánh tâm lý “khát tin tốt” của thị trường sau nhiều phiên biến động mạnh vì lo ngại nguồn cung dầu bị gián đoạn. Trước đó, xung đột tại khu vực đã gây ra cú sốc cung dầu lớn nhất lịch sử hiện đại, với ước tính từ 12 đến 15 triệu thùng/ngày bị ảnh hưởng.
Tuy nhiên, phía sau những con số tích cực ngắn hạn, giới phân tích vẫn giữ sự thận trọng. Một trong những vấn đề cốt lõi chưa được giải quyết là quyền kiểm soát thực tế đối với eo biển Hormuz.
Iran cho biết sẽ tiếp tục điều phối hoạt động qua lại tại khu vực này nhằm duy trì lợi thế địa chính trị và kinh tế. Điều này đồng nghĩa với việc rủi ro gián đoạn nguồn cung vẫn chưa hoàn toàn biến mất.
Ông Bob McNally, Chủ tịch Rapidan Energy Group, nhận định thị trường đang phản ứng theo kỳ vọng hơn là thực tế. Theo ông, câu hỏi lớn nhất lúc này là liệu eo biển Hormuz có thực sự được mở hoàn toàn và ổn định hay không.
Cùng quan điểm, ông Karl Schamotta từ Corpay Currency Research cho rằng Iran đã chứng minh được khả năng sử dụng dầu mỏ như một công cụ gây sức ép chiến lược. Đây là yếu tố có thể tiếp tục chi phối thị trường trong dài hạn, ngay cả khi căng thẳng quân sự tạm thời lắng xuống.
Nhìn rộng hơn, thỏa thuận ngừng bắn lần này có thể giúp hạ nhiệt áp lực lạm phát toàn cầu trong ngắn hạn, đặc biệt tại các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu năng lượng. Tuy nhiên, nó chưa đủ để xóa bỏ những bất ổn sâu xa trong cấu trúc thị trường dầu khí.
Hai tuần ngừng bắn là khoảng thời gian không dài, nhưng đủ để các bên thử nghiệm thiện chí và thăm dò khả năng tiến tới một thỏa thuận lâu dài hơn. Nếu thất bại, thị trường có thể nhanh chóng quay lại trạng thái biến động mạnh, thậm chí còn khó lường hơn trước.
Bích Ngọc
