Từ “khu đất thấp” đến nền cao đồng bộ
Trước khi dự án The Stellars triển khai, khu vực này vốn có địa hình thấp, đan xen các rạch nhỏ và hướng thoát nước tự nhiên ra khu vực hạ lưu. Người dân sống lâu năm cho biết tình trạng ngập cục bộ từng xảy ra, nhưng không kéo dài và không sâu như những năm gần đây.
Khi dự án The Stellars được triển khai, mặt bằng được san lấp, nâng cao để bảo đảm tiêu chuẩn xây dựng đô thị mới. Đây là yêu cầu phổ biến đối với các dự án nhà ở quy mô lớn, cao độ nền phải cao hơn mực triều, cao hơn mức ngập lịch sử.
Vấn đề nằm ở chỗ khi một khu đất rộng hàng chục hecta được nâng cao, lượng nước mưa không còn thẩm thấu như trước mà chảy tràn ra xung quanh với tốc độ lớn hơn. Cao độ chênh lệch, hệ quả tất yếu, nước không mất đi nó chỉ đổi hướng. Theo nguyên tắc thủy văn đô thị, nước luôn chảy từ cao xuống thấp. Nếu cao độ nền trong dự án The Stellars cao hơn khu dân cư lân cận, lượng nước mưa có thể bị dồn về khu vực thấp hơn nếu hệ thống thu gom thoát nước không đủ công suất.
Một chuyên gia về thoát nước đô thị phân tích khi san lấp diện tích lớn, chủ đầu tư bắt buộc phải thiết kế hệ thống cống, hồ điều tiết hoặc trạm bơm đủ năng lực tiếp nhận lưu lượng nước mưa tương ứng với tần suất tính toán thường là mưa 10 năm, 20 năm hoặc cao hơn tùy quy chuẩn. Nếu tính toán thiếu hoặc thi công không đồng bộ, nước sẽ tìm đường ra ngoài ranh dự án. Và khi đó, hậu quả không còn nằm trong phạm vi tường rào.
Dòng chảy tự nhiên có bị thay đổi?
Một trong những phản ánh đáng chú ý của người dân là việc một số rạch nhỏ, lối thoát nước tự nhiên bị san lấp hoặc thu hẹp khi dự án The Stellars triển khai. Trong phát triển đô thị, việc cải tạo kênh rạch không phải là điều cấm, nhưng phải tuân thủ nghiêm ngặt.
Có phương án thay thế dòng chảy, bảo đảm lưu lượng thoát nước tương đương hoặc lớn hơn trước. Không làm gia tăng rủi ro ngập cho khu vực lân cận. Nếu dòng chảy tự nhiên bị thay đổi mà hệ thống thay thế không đủ năng lực, khu vực hạ lưu sẽ chịu tác động đầu tiên. Đây là điểm cần đối chiếu giữa thực tế hiện nay và hồ sơ đánh giá tác động môi trường (ĐTM) đã được phê duyệt trước khi dự án triển khai.
Theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường, dự án khu dân cư quy mô lớn phải lập báo cáo ĐTM và được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt trước khi thi công.
Báo cáo ĐTM phải dự báo lưu lượng nước mưa tăng thêm sau khi bê tông hóa bề mặt. Ảnh hưởng đến hệ thống thoát nước khu vực, giải pháp kỹ thuật giảm thiểu tác động. ĐTM của dự án này có đánh giá đầy đủ nguy cơ ngập đối với khu dân cư lân cận không? Các giải pháp cam kết (hồ điều tiết, cống thoát nước, trạm bơm…) đã được xây dựng đúng thiết kế? Có báo cáo giám sát môi trường định kỳ sau khi dự án đi vào hoạt động? Nếu thực tế phát sinh ngập kéo dài ngoài ranh dự án, cần xem lại tính chính xác của dự báo ban đầu.
Cam kết lắp máy bơm giải pháp hay xử lý tình thế?
Trước phản ánh của người dân, chính quyền địa phương từng ghi nhận việc chủ đầu tư cam kết bổ sung máy bơm để hỗ trợ thoát nước.
Về kỹ thuật, máy bơm chỉ là giải pháp cuối cùng khi hệ thống thoát nước tự chảy không đủ năng lực. Nó không thay thế được việc thiết kế nền tảng đúng ngay từ đầu. Nếu phải dùng bơm thường xuyên sau mỗi trận mưa, điều đó cho thấy hệ thống tự nhiên hoặc hệ thống thiết kế có thể đang quá tải.
Bộ luật Dân sự quy định tổ chức, cá nhân gây thiệt hại do hành vi xâm phạm đến tài sản của người khác phải bồi thường. Trong lĩnh vực xây dựng môi trường, nếu có căn cứ chứng minh việc thay đổi dòng chảy, nâng nền hoặc san lấp gây thiệt hại thực tế cho hộ dân xung quanh, chủ đầu tư có thể phải chịu trách nhiệm bồi thường ngoài hợp đồng.
Tuy nhiên, để xác định trách nhiệm không đơn giản. Cần Giám định nguyên nhân ngập, đo đạc cao độ thực tế. phân tích lưu lượng nước. so sánh trước và sau khi dự án triển khai. Đây không còn là tranh cãi cảm tính, mà là bài toán kỹ thuật cần cơ quan chuyên môn độc lập đánh giá.
Hậu thanh tra Có giám sát lại không?
Kết luận thanh tra năm 2018 từng đề cập đến một số tồn tại liên quan đến thực hiện dự án. Nhưng từ đó đến nay, có cuộc rà soát độc lập nào về hệ thống thoát nước khu vực hay không? Trong quản lý đô thị, việc kiểm tra hậu thanh tra đặc biệt quan trọng với các dự án quy mô lớn. Nếu chỉ yêu cầu khắc phục trên giấy mà không giám sát thực địa, nguy cơ tái diễn vấn đề là điều khó tránh.
Ngập nước không chỉ là bất tiện sinh hoạt nó ảnh hưởng đến giá trị tài sản, an toàn giao thông, sức khỏe cộng đồng. Một khu dân cư bị biến thành “điểm trũng” sau khi dự án The Stellars liền kề nâng nền cao hơn là điều không thể xem nhẹ.
Cần một đánh giá độc lập để chấm dứt tranh cãi, điều cần thiết không phải là những lời khẳng định đơn phương, mà là một cuộc đánh giá kỹ thuật độc lập, đo cao độ toàn khu vực, kiểm tra hệ thống cống, cửa xả. Tính toán lại lưu lượng thoát nước, so sánh với thiết kế đã phê duyệt. Nếu hệ thống đủ năng lực, kết quả sẽ bảo vệ chủ đầu tư. Nếu không, việc điều chỉnh sớm sẽ giảm thiệt hại lâu dài.
Thay đổi địa hình là quyền của một dự án hợp pháp. Nhưng thay đổi đó không được phép đẩy rủi ro sang cộng đồng xung quanh. Một đô thị phát triển bền vững không thể dựa trên nguyên tắc “bên trong cao ráo – bên ngoài ngập nước”. Khi nước mưa không còn thoát theo hướng cũ, trách nhiệm không dừng ở hàng rào công trình.
PV
