Đại hội XV và một nhiệm kỳ nhiều kỳ vọng
Trong hai ngày 6 và 7/10/2026 tại Hà Nội, Hội Luật gia Việt Nam tổ chức Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XV, nhiệm kỳ 2026–2031, với chủ đề “Đoàn kết - Dân chủ - Đổi mới - Hiệu quả - Phát triển”.
Đại hội có 219 đại biểu chính thức, đại diện cho hơn 100.000 hội viên trên cả nước. Các đại biểu đã bầu 60 đồng chí tham gia Ban Chấp hành Hội Luật gia Việt Nam khóa XV. Ngay sau đó, Ban Chấp hành khóa mới tiến hành phiên họp thứ nhất để bầu Ban Thường vụ, các chức danh lãnh đạo chủ chốt và Ban Kiểm tra.
18 đồng chí được bầu vào Ban Thường vụ. Ông Nguyễn Khánh Ngọc, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam khóa XIV, tiếp tục được tín nhiệm giữ chức Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam khóa XV. Ban Chấp hành cũng bầu 6 Phó Chủ tịch nhiệm kỳ mới.
Những con số này cho thấy một phần công việc của Đại hội đã hoàn tất: bộ máy nhiệm kỳ mới được kiện toàn.
Nhưng với một tổ chức quy tụ đội ngũ luật gia đông đảo, điều được quan tâm hơn nằm ở phía trước. Đó là làm thế nào để trí tuệ, kinh nghiệm pháp lý của hơn 100.000 hội viên được chuyển thành những đóng góp cụ thể, có chất lượng và tạo ra tác động rõ ràng đối với quá trình xây dựng, thực thi pháp luật.
Ba khâu đột phá và yêu cầu đi xa hơn việc góp ý văn bản
Một điểm đáng chú ý của nhiệm kỳ XV là Hội Luật gia Việt Nam xác định ba khâu đột phá.
Thứ nhất là đột phá mạnh mẽ trong tham gia xây dựng thể chế, kiến tạo phát triển, thi hành pháp luật nghiêm minh và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Thứ hai là đổi mới phương thức hoạt động, đề cao chất lượng, hiệu quả và sự hài lòng của Nhân dân.
Thứ ba là xây dựng tổ chức Hội, phát triển nguồn nhân lực và hội viên.
Nếu đặt ba nội dung này trong mối liên hệ với thực tiễn, có thể thấy nhiệm kỳ mới không chỉ đặt vấn đề tham gia góp ý các dự án luật, nghị định hay chính sách. Một yêu cầu khó hơn đang được đặt ra: tham gia sâu hơn vào quá trình thi hành pháp luật và nhận diện những vấn đề nảy sinh từ đời sống.
Khoảng cách giữa một quy định trên giấy và việc thực hiện ngoài thực tế vốn không phải lúc nào cũng ngắn.
Một chính sách có thể được xây dựng khá chặt chẽ nhưng khi triển khai vẫn xuất hiện cách hiểu khác nhau, thủ tục chưa phù hợp hoặc những khoảng trống mà quá trình xây dựng chính sách chưa dự liệu hết. Ngược lại, những vướng mắc phát sinh từ cơ sở, nếu được phát hiện, phân tích và phản ánh đúng, có thể trở thành nguồn thông tin quan trọng cho việc tiếp tục hoàn thiện pháp luật. Đây chính là nơi vai trò của giới luật gia có thể được phát huy rõ hơn.
Đo hiệu quả bằng tác động thực tế
Tại Đại hội, Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Bùi Thị Minh Hoài nhấn mạnh yêu cầu đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật là “đột phá của đột phá”.
Theo định hướng này, Hội Luật gia Việt Nam cần phát huy năng lực chuyên môn và kinh nghiệm pháp lý của hội viên, tham gia từ sớm, ngay từ khâu nhận diện vấn đề để đề xuất chính sách. Hoạt động của Hội cũng cần hướng mạnh về cơ sở, bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân. Điều đó cũng đặt ra một cách nhìn khác về hiệu quả hoạt động của Hội.
Nếu chỉ thống kê số hội nghị được tổ chức, số văn bản được góp ý hay số chương trình tuyên truyền pháp luật thì chưa đủ. Điều quan trọng hơn là những kiến nghị pháp lý đó có giúp giải quyết một vấn đề thực tế hay không; có được cơ quan xây dựng chính sách tiếp thu hay không; và người dân có thực sự cảm nhận được sự thay đổi trong việc tiếp cận, hiểu và bảo vệ quyền lợi của mình hay không. Đây là những thước đo khó, nhưng cũng thực chất hơn.
Từ cơ sở đến chính sách
Một lợi thế của Hội Luật gia Việt Nam là mạng lưới hội viên hoạt động ở nhiều lĩnh vực, địa phương khác nhau.
Nếu được tổ chức và kết nối hiệu quả, mạng lưới này có thể trở thành một kênh thu thập những vấn đề pháp lý phát sinh từ cơ sở.
Trong các lĩnh vực như đất đai, đầu tư, xây dựng, doanh nghiệp hay bảo hiểm, cùng một quy định có thể được nhìn nhận khác nhau giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, luật sư và người dân. Những người trực tiếp xử lý vụ việc có thể nhận ra điểm chưa rõ, thủ tục còn bất cập hoặc những hệ quả mà quá trình xây dựng chính sách chưa lường hết.
Khi các phản ánh này được tập hợp, kiểm chứng, phân loại và chuyển thành kiến nghị có căn cứ, vai trò của Hội sẽ không chỉ dừng ở việc “góp ý văn bản”. Khi đó, Hội có thể trở thành một kênh cung cấp thông tin pháp lý từ thực tiễn cho quá trình hoạch định chính sách.
Định hướng này cũng phù hợp với yêu cầu đưa pháp luật và tri thức pháp lý đến gần Nhân dân hơn, đồng thời phản ánh kịp thời tâm tư, nguyện vọng của người dân trong quá trình xây dựng và thực thi pháp luật.
Hướng về cơ sở và những vấn đề pháp lý mới
Sau Đại hội, Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam khóa XV Nguyễn Khánh Ngọc nhấn mạnh nhiệm vụ trước hết là nhanh chóng đưa Nghị quyết Đại hội vào cuộc sống, hướng mạnh về cơ sở và phục vụ Nhân dân thiết thực, hiệu quả hơn. Đây là bài toán có ý nghĩa trong bối cảnh pháp luật ngày càng tác động trực tiếp đến đời sống.
Đối với người dân, pháp luật không chỉ nằm trong các bộ luật hay nghị định. Nó hiện diện trong thủ tục đất đai, đăng ký kinh doanh, thuế, bảo hiểm, hợp đồng, nhà ở, hôn nhân, thừa kế và các tranh chấp dân sự, kinh tế.
Vì vậy, một kết quả cụ thể của hoạt động Hội có thể bắt đầu từ những việc rất gần với đời sống: người dân hiểu hơn về quyền của mình, biết cơ quan nào có thẩm quyền giải quyết vụ việc, biết cách chuẩn bị hồ sơ và biết khi nào cần tìm đến sự hỗ trợ của luật gia.
Trong khi đó, nhiệm kỳ 2026–2031 cũng đứng trước những vấn đề pháp lý mới từ trí tuệ nhân tạo, kinh tế số, dữ liệu, thương mại điện tử, công nghệ tài chính, đổi mới sáng tạo, phát triển xanh và không gian mạng.
Những thay đổi này đòi hỏi đội ngũ luật gia không chỉ cập nhật quy định mới mà còn phải hiểu được sự vận động của kinh tế, công nghệ và xã hội.
Niềm tin của người dân sẽ là thước đo cuối cùng
Đại hội XV đã hoàn thành nhiệm vụ quan trọng về mặt tổ chức khi kiện toàn Ban Chấp hành, Ban Thường vụ và các chức danh lãnh đạo nhiệm kỳ 2026–2031. Nhưng xét từ góc độ xã hội, đây mới là điểm bắt đầu.
Ba khâu đột phá chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển thành những chương trình, hoạt động và kết quả có thể kiểm chứng. Đó có thể là chất lượng tham gia xây dựng chính sách, khả năng phát hiện bất cập trong thực thi pháp luật, hiệu quả tư vấn và trợ giúp pháp lý, hay việc đưa kiến thức pháp luật đến gần hơn với người dân.
Suy cho cùng, một nhiệm kỳ thành công không chỉ được đo bằng một bộ máy được kiện toàn hay số lượng văn bản được tham gia góp ý.
Điều quan trọng hơn là tiếng nói của giới luật gia có góp phần làm cho pháp luật sát thực tế hơn, việc thực thi pháp luật hiệu quả hơn và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân được bảo vệ tốt hơn hay không.
Từ “tham gia xây dựng pháp luật” đến “tạo chuyển biến trong thực thi pháp luật” vì thế không đơn thuần là sự thay đổi trong cách diễn đạt. Đó là yêu cầu mới đặt ra cho Hội Luật gia Việt Nam trong nhiệm kỳ 2026–2031.
Lê Hiếu
